Jan Kremer: ‘Kwaliteit is niet objectief en makkelijk meetbaar’

  • -

Jan Kremer: ‘Kwaliteit is niet objectief en makkelijk meetbaar’

Tags :

Categorie : NIEUWS

Kwaliteit is niet objectief en makkelijk meetbaar, maar afhankelijk van tijd, plaats en personen. Dat stelt Jan Kremer, hoogleraar in het Radboudumc en voorzitter van de Kwaliteitsraad van het Zorginstituut Nederland (ZIN).

‘Er zijn barsten zichtbaar in onze huidige opvatting van kwaliteit’, zegt de Nijmeegse hoogleraar Jan Kremer en voorzitter van de Kwaliteitsraad van het Zorginstituut Nederland (ZIN). Hij is spreker op het congres ‘Naar een nieuw Amsterdams peil’ dat Cordaan op 20 april heeft georganiseerd. ‘Patiënten voelen zich te veel behandeld als een gemiddelde. Professionals zien dat het huidige kwaliteitsdenken niet altijd goede zorg betekent voor hun patiënten. Het dogma is nu dat wetenschappelijk bewijs bepaalt wat goede zorg is en dat we de uitkomst op afstand kunnen meten. Alsof kwaliteit iets statistisch is, simpel en objectief meetbaar. Alsof er één manier van doen is die bij alle patiënten de beste is. Alsof het een kwestie is van simpelweg de best practice standaardiseren. Dan verkrijgen we voor iedereen de beste kwaliteit van zorg.’

Schijnkwaliteit
‘Maar zo simpel is het natuurlijk niet’, vervolgt Kremer. ‘Alle patiënten zijn anders. Meten kan een schijnkwaliteit opleveren, die het zicht op echte kwaliteit belemmert. Professionals verzetten zich steeds meer tegen het huidige dogma. Het werken volgens strakke protocollen laat onvoldoende ruimte om bij individuele patiënten te doen wat juist is. Professionals doen dan toch maar wat het protocol voorschrijft. Anders krijgen ze gezeur. Of nog erger, claims. Aan het meten en verbeteren is inmiddels een hele industrie verbonden waarin misschien wel meer mensen werken dan er medisch specialisten zijn. Het is een wereld die losraakt van de praktijk. Wetenschappers praten in een ingewikkeld vakjargon en gebruiken complexe meetinstrumenten. Zorgprofessionals en patiënten herkennen zich daar niet meer in.’

Kwaliteitsindicatoren en protocollen
Kremer is zelf ook gaan twijfelen. Terwijl hij het begin van zijn loopbaan nog overtuigd was van het nut van kwaliteitsindicatoren en protocollen. ‘Ik heb zelf richtlijnen gemaakt, zoals de landelijke infertiliteitsrichtlijn. En in het Radboudumc heb ik veel implementatieonderzoek gedaan. Hoe kunnen we zorgen dat dokters die richtlijnen niet willen naleven stimuleren om dat wel te doen. Daar voelde ik me als arts al ietwat ongemakkelijk bij. Er kunnen goede redenen zijn om juist wel af te wijken.

Onrechtvaardige praktijkvariatie
Wat moet er dan gebeuren? ‘We moeten niet in de reflex schieten om terug te gaan naar vroeger’, zegt Kremer in een toelichting op zijn lezing. ‘Dat was de tijd van het onbeperkte vertrouwen in het vakmanschap van de arts. Die tijd is voorbij, ook andere mensen vinden er iets van. Terecht, want er was veel niet zichtbare en onrechtvaardige praktijkvariatie.’

Kwaliteit is dynamisch en moreel geladen
Kremer ging ten rade bij een filosoof in het Radboudumc. Hij liep met Jur Koksma door het park naast het ziekenhuis in Nijmegen. ‘Waar zie jij hier kwaliteit?’, vroeg de filosoof. Ineens begon het te dagen voor Kremer. Hij zag geen kwaliteit in de buitenwereld, maar voelde het in zijn hart. ‘Kwaliteit is de waarde die wij toekennen aan iets in die buitenwereld. Het is dus een moreel concept, afhankelijk van tijd en plaats. Kwaliteit is nu wat anders dan twintig jaar geleden en is in Nederland wat anders dan in Zuid-Afrika. Kwaliteit is dynamisch, pluriform en moreel geladen. Het ontstaat pas als we dat zien en het met elkaar erover hebben. Pas als je ziet dat kwaliteit complex is, wordt het pas simpel.’

Lerende praktijk
De meetinstrumenten en indicatoren overboord gooien gaat Kremer te ver. ‘We moeten naar een lerende praktijk waarin alles wat we weten over kwaliteit bij elkaar brengen: indicatoren, big data, evidence en vooral ook verhalen. Al die kennis brengen we samen in ontmoetingen waarin mensen met elkaar in dialoog gaan en samen gaan leren en verbeteren. De NZa, IGJ, zorgverzekeraars, zorgaanbieders, artsen, verpleegkundigen en patiënten. Dan krijg je pluriforme antwoorden en gerechtvaardigde verschillen.’

Bron: www.zorgvisie.nl

Facebooktwitterlinkedin

de Nederlandse Vereniging voor én door Leidinggevenden Operatieafdeling